30 M – L 1190 7 H – C / III. HAÇLI ORDUSU / 7

Filaretos komutanı Botaniates’in Batı Anadolu’da kendi devletini kurma girişimi üzerine aidiyeti olduğu Ermenilerin yaşadığı Çukurova’da kendi devletini kurma girişimlerine başlar. Bulunduğumuz yerde İç Anadolu yönünde sınırlarını dönemin Laranda’sından çizer ki bu sınır aynı zamanda Müslümanlar ile Hıristiyanlar arasındaki sınır olup Selçuklular tarafından da kabul edilmektedir. Egemenliğinin nişanesi olarak kurduğu şehre tarihin kent kuran bütün kurucuları gibi Filaretos olarak adını verir. Bir çeşme ve bir kilise yaptırır. O arada Anadolu’da ki benzer gelişmelere karşı koyamayan Roma’nın davet ve önerisi üzerine Roma vassallığını kabul eder ve kendisine sarayın koruyucusu anlamında Küropülatos unvanı verilir. Peki, bu Ermeni nüfus asıl kümelenme yeri olan Anadolu’nun doğusunda olan Ermenistan çevresinden buralara kadar neden gelmiştir. Bu sorunun cevabı Türklerin de Anadolu’da olmasını açıklayan cevaptır.
Asya ortasında yerleşik Türkler, Oğuz boyları kendi aralarındaki iç kavgalar sonucu hâkim olan güce karşı koyamama durumlarında batıya doğru Anadolu yönünde geri çekilmişlerdir. Çekilmeyi zorunlu ve kalıcı kılan karşı koyamadıkları son büyük güç Büyük Selçuklu Devleti kurucuları da olan Selçuklulardır. Genel olarak Türklerin Anadolu’ya girişi Büyük Selçuklu Devleti ile Doğu Roma arasında 1071yılında Malazgirt’te yapılan savaşın Selçuklular tarafından kazanılması sonrasında olduğu kabul edilir. Yanısıra daha küçük Türk boylarının daha küçük grupların Anadolu girişlerinin sekiz yüzlü yıllara kadar indiği de ifade edilir. Bizce de böyle olmuştur. Selçuklunun toparlanma, devlet olma süreci ve sonrasında onlara itaati reddeden Anadolu yönünde çekilen boyların önde gelenlerinin isimleri Yağmur, Buka, Kızıl, Anasıoğlu gibi ileri gelen beylerdir. Tam burada söylemek isterim ki Buka benim adımın daha önceki kökünün devamıdır. Bundan da çok mutluyum. Buka’nın kimliğinde olsun daha önceki kök isim Bu nun kimliğinde olsun kendi kimliğimi görüyorum. Bu da; “sen adını koy çekmezse çekmesin.”, “ İsim isime çeker.” gibi dillendirilen söylenceleri doğrulamaktadır. Benim ismimi fizik öğretmeni olan arkadaşının adı olarak koymuş babam. Sormuştum kendisine, “çekmiş miyim” diye. Çekmişim.) Bu kaçış ve kovalamaca onlardan daha batıda olan Ermeni nüfus üzerinde ciddi bir baskı oluşturmuştur. Baskıya direnemeyen Ermeni nüfus çareyi Anadolu yönünde çekilmede bulmuş ve zaman içinde merkez Tarsus civarı olmak üzere Çukurova ve onu kuşatan Toros Dağlarında ciddi birErmeni nüfus oluşumuyla sonuçlanmıştır. Şimdi konu ettiğimiz Filaretos bu Ermeniler aidiyetindendir.
Bugün, Karaman adını taşıyan Laranda’nın Türk halkı Filaretos’un sınır kentinin adını Firsantı şeklinde seslendirirdi. Bugün itibarıyla hala böyle seslendirenler var. Sonradan Fisandon şeklinde de seslendirmeye başladılar. İşim uzunca bir süredir Dere ise de Karaman ve çevresi halkı, Derelilerin kendisi de Fisandon – Fisandun şeklinde anarlar yerleşimi. Bunda ismin evriminden çok Filaretos ‘da inşa kilisenin cami olması ardından yenilenme çalışmaları sırasında oluşturulan kitabe de Fisandon yazması rol oynamıştır. Halkın Firsantı dediği şehre kitabe de Fisandon denmesinin nedeni tarihi kaynaklarda Firsantı ismine rastlanmazken Fisandon ismine rastlanmasıdır. Kıbrıslı bir asker olan Fisandon’un Filaretos’un Hıristiyan halkının Türkler tarafından baskı gördükleri gerekçesiyle Hristiyan Kıbrıs Krallığından yardım istemeleri üzerine iki bin kişilik bir askeri birlikle Kıbrıs’tan Laranda yönünde Anadolu’ya çıktığı konu edilir. Ancak Fisandon’un bölgedeki Türkleri aşıp Silifke’yi beri geçemediği bilinmektedir. Bir kent kurulumu ya da benzeri etkinliklerine dair kayıtlar da yoktur. Dolayısı ile sınır şehrinin kurulumu ve isimlendirilmesiyle bir ilişkisi yoktur. Firsantı isminin Filaretos’a Fisandon’dan daha yakın olduğu açıktır. Yerel halk tarafından günümüze taşınması ciddi bir veridir. Anadolu’nun birçok yerinde olduğu gibi kendi lisanınca. Tarihin derinine doğru iz sürmek için iyi bir kaynak olan kendi lisanınca seslendirmeler çok değerlidir bizce. Diğer yandan Fisandon ismine kaynak olarak anlatılan Pis Andon söylentileri, üzerinde durulmaya değmeyecek kadar açık, benzeri şekillerde üretilen diğerleri gibi, işgüzar sohbetçiler tarafından üretilmiş olduğunu düşündüğümüz söylentiden ibaret şeylerdir.
Devam edecek. 16 Temmuz 2026.