Rusya’dan ayrılmak üzere olduğum dönemde Verita için Viktor Pelevin’in (o sıradaki) son romanı Lyubof k tryom tsukerbrinam’ı Türkçeleştirmiştim. Çeviri bir süre önce kitaplaştı.
Bu benim çağdaş bir Rus yazarından yaptığım ilk çeviri. Pelevin diğerlerine kıyasla Türkiye’de çok daha iyi bilinen bir yazar. Bugüne kadar bizde çıkmış dört ya da beş kitabı var. Ama bildiğim kadarıyla, doğrudan Rus dilinden çeviren ilk talihli benim. Talihli diyorum, çünkü diğer çevirilere baktığınızda, ne kadar yetenekli ve bilgili çevirmenlerin elinden çıkmış olurlarsa olsunlar, arada üçüncü bir dil olduğu için onlarca önemli nüansın kaybolduğunu görüyorsunuz.
Kolay bir çeviri süreci olmadı açıkçası. Sovyet gerçekliği içinde şekillenmiş eserlere daha fazla odaklanmış bir Rusçacı olarak o çerçevenin dışına çıkmak, üstelik bunu fantazi/bilim-kurgu türünde yapmak durumunda kalmak beni bir miktar zorladı. Sonuç ne derece tatminkar, bunu elbette ancak okur dile getirebilir. Özellikle de Rusça ve Rusya’ya hakim olanlar.
Tüm zorluklarına rağmen Pelevin çevirmekten epey keyif aldım. En keyif veren de, çağdaş, post-modern, ya da başka hangi sıfatı kullanırsanız kullanın, Rus yazarların kendinden önce gelenlere sıkı sıkıya sarılmaktan hiç vazgeçmediğine, başarılarını da kısmen buna borçlu olduklarına bir kere daha şahit olmak oldu.
Pelevin’in mizah ve ironi yüklü metni Puşkin, Lermontov, Dostoyevski, Belıy, Pasternak, Vvedenski, Bulgakov, A. Tolstoy, Vehteyev, Yefremov, Strugatski kardeşler ve Yerofeyev gibi yazarların eserlerinden ve pek tabii ki Kutsal Kitap’tan parçalar ve bu eserlere atıflarla dolu. Hakikaten duru gökte şimşek çakmıyor. Ülke edebiyatlarını vasatın üstüne çıkaran da, altında bırakan da gelenekle kurdukları, ya da kuramadıkları ilişki.
Metni benim açımdan ilginç kılan ikinci şey, bilim-kurgu çerçevesinden bile olsa günümüz Rus politik yaşamının bazı yönlerine eğiliyor olması. Pelevin’in mizahının, ister “milliyetçi”, isterse “liberal” ya da” “muhalif” olsun, pek kimseye acıması yok. Rusya’nın, bazıları bizimkilerden bile ağır, çok ciddi problemleri olan ve şiddetle değişime ihtiyaç duyan bir ülke olduğunu düşünmeme rağmen yazarın “mesafeli” duruşuna sempatiyle yaklaştığımı belirtmem gerek.
Tavsiye ederim. Eleştiri ve görüşlerini iletmek isteyenler için mail adresi: mustafayilmaz@outlook.com
