Yıkık dökük köy evlerinin içinde yer yer yenilenmiş köy evlerinin içinden geçerek varıyoruz Filaretos Kilisesi’ne. Benzer durumları çok güzel anlatan kuşkusuz Romalılara ait; “Her yol Roma’ya çıkar” sözünü burada günümüzün Dere köyünde doğrularcasına çeşmeden hareketle her yoldan kiliseye doğru ilerleyerek. Kadim Doğu Roma topraklarının minik bir tepeciğine kondurulmuş yapı gününün çevresi için Milliarium Aureum olabilecek ihtişamda. Dahası bugün için de benzer durumda olduğunu söylemek doğru olur fikrindeyim. Henüz Pers Yolu’nun adını koymadığımız 2021 yılı öncesinde ve ilki 2014 yılında olan görmüşlüğüm anından itibaren giderek beni daha çok büyüleyen yapı, hayalimdeki köy konutum olarak yer aldı uzunca bir süre. Üzerine hayal kurdum, nasıl uygulayabileceğime dair Kavaközü köyü Kömürcü mevkisi Kocaçam civarında. Zaman ilerledikçe, geliştikçe Pers Yolu’na dair bilgi birikimim bu fikrimden caydım. O durduğu yerle anlamlıydı. Pers Yolu’na Mut Yolu dediğimiz günlerde sonrasında Büyük Mut Yolu dediğimiz günlerde her geçişimizde sanki ilk defa görüyormuşçasına uğradık yapıya. Yeniden dokunduk. Hissettik. Bir olduk. Gölgesinde soluklandık. Tarihe gömüldük tekrar tekrar. Mimarlarına, taşına, minik tepeciğine, taş taşıyanlarına, harç karanlarına, Filaretos’a. Varlığıyla oluşan, günümüze ulaşan bilgilerden dolayı şükranlarımızı sunduk. Nereden gelip nere gittiğimize dair taşla yazılan, içinden bir türlü çıkmak istediğimiz bir destandı. Gene gene teşekkür ettik yenileyenlere, günümüze katarak, yaşatanlara. Her ne kadar sonradan eklenen minare yapısının ayrıklığı, gören gözler için oldukça görünür olsa ve de bir yapının imar edilişinin dışında kullanımına sıcak bakmasak ta. Öte yandan bu eklemedir onu bugünlere taşıyan. Cami olmasaydı şayet benzerleri gibi çoktan köy yapılarının duvarlarında yerini almış olacağı bilinen genel geçer gerçektir.
Ben mimar değilim. Görsel güzellikleri başta olmak üzere misyonları, konum yerleri tasarım ve uygulamalarında sanat olması, taştan inşa edilmiş olmaları, yarına taşıyan olmaları gibi birçok nedenle hayran olsam da Filaretos Kilisesi ve benzer yapıların mimari değerlendirmesini yapabileceğim bilgim yoktur. Bu nedenle her zaman yaptığım gibi burada da teknik yanlara girmeyeceğim. Yıllara dayanan fiili gözlemlerime dayanarak söyleyebilirim ki Karaman ve çevresinin öncelikle görülmesi gereken kültürel varlığı Filaretos Kilisesi’dir. Pers Yolu yürüyüşlerinden son yılda yaptığımız etkinlikte bu değerleri aynı zaman diliminde görme olanağı bulduk. Liderlik ettiğim bütün etkinliklerde tanık olduğum durum, Karaman’ın bilinen ve görülmek istenen kültür varlıkları içinde Pers Yolu yürüyenlerini en derin etkileyen bu yapıdır. Defalarca görmemize rağmen benim de dahil olduğum Pers Yolu’nun çelik çekirdek kadrolarını da.
Her ne kadar da az çok oluşmuş yorgunluğumuzu Filaretos Çeşmesi yanında atarak yola devam etme seçeneğimiz oluşmuş olsa da gene oturduk bin yılların içinde. Yolculuk yaptık dört bir yana, tamam tali yanlara. Kendimize. Bilgiyle oluşan yeni kimliklerle donandık. Öncekilerden ayrı olmayıp onları besleyen. Çok daha saygın olan.
Yolun Filaretos Kilisesi ile bugünkü Dere köyü ortasından geçen asfalt ana iç yol arası uzanan kısmı oldukça hareketli ve görülmeye değerdir. İlk görülen, onca zorluğuna rağmen bir köy yerleşimi için oldukça fazla sayılabilecek ineği olan çiftlik. Süt üretimi yapılıyor burada. Ben kendim her geçişimde özellikle bu çiftliği ve çalışanları selamlarım. Üretime verdiğim değer ve kimbilir yaşamımın uzunca bir döneminde benzer işi yapmış olmamdan belki de. Sonra ilerleme yönümüzün solundan gelen sese döneriz. Hiç abartısız söylüyorum ki her geçişimizde burada olur bu ses. Adeta yolun içinde diyebileceğiz balkonda oturur durumda. Yudumlamakta olduğu çayını paylaşmaya davet eder. Teşekkür ederiz kendisine. Hal hatır yanı sıra çay teklifini kırıp dökmeden geri çevirmiş olarak. Bunun nedeni balkonun küçük bizimse her geçişimizde balkona sığmayacak kadar kalabalık olmamız oldu şimdiye kadar. Umarım bir gün balkona yerleşebilecek kadar sayımız az olur ve bu arkadaş o gün o saat balkonunda olur. Belli ki paylaşmak istediği şeyler var. Ya da paylaşmamızı istediği. Bir kültür yolunda olması gereken en güzel şeylerden.
27 Temmuz 2026. Devam edecek.
30 M – L 1190 7 H – C / III. HAÇLI ORDUSU / 9
