BİR KÜLTÜR YOLU PERS YOLU / 4

10. Perslerden sonra, bölgenin denetimi, doğumdan önce 281 de İskender in generallerinden, Seleukos yönetimine girdi. Ardı sıra da Romalıların.
Bu tarihten sonra, özellikle Romalılar la bölgenin kentleşmesi başladı, hızla gelişti. Seleukos ve Romalıların,Anadolu’nun derin içlerine uzanmış olmalarından dolayı, Pers Yolu’nun önemi, kullanılırlığı daha da artmıştır. Güneyden kuzeye, kuzeyden güneye, Karaman ve Silifke merkezli hareketler, tamamen Pers Yolu üzerinden, gerçekleşmiştir.
11. Hıristiyanlığın, Dünyanın ve zamanın üzerinde iz bırakan insanlardan Tarsuslu Pavlus-Tarsuslu Saul’un müritlerinden Konyalı Azize Tekla Konya-Karaman- Mut- Silifke yolculuklarını milattan sonra 40 yılları civarında Pers Yolu üzerinden yapmıştır.
12. 1075 – 1190 yılları arası, Kilikya Ermeni Prensliği hâkimdir Pers Yolu’nda.
13. Kilikya Ermeni Prensliği dönemi içerisinde Pers Yolu üzerinde gerçekleşen en önemli iki tarihi olay şunlardır.
Birincisi; İkinci Kılıç Arslan’ın Punura ve Sibila adlı antik meçhul şehirleri, 1147/1149 yıllarında düzenlenmiş, ikinci Haçlı seferi sırasında Kilikya ya düzenlediği seferde aynı gün içerisinde Ermenilerden geri almasıdır. İkinci Kılıç Arslan bu seferinde Pers Yolu’nu kullanmış, Silifke sahillerine Mut üzerinden inmiştir.
İkincisi; Üçüncü Haçlı Ordusu’nun, 1190 tarihinde Haçlı Ordusu kaynaklarına göre 300.000 kişilik bir ordu ile Pers Yolu’ndan geçmiş olmasıdır.
Pers Yolu’nun, Larende ye kadar uzanan, dağlık kesiminin güvenliğini sağlayan, Pers Yolu üzerinde Kavaközü Köyü yerleşiminde kurulu, Sibila Müstahkem Mevki Prensi, Haçlı Ordusunu o günkü adı ile Laranda dançıkar çıkmaz, dağlarda karşılar. Karşılama yeri Çukurova Ermeni Prensliği’ nin kuzeyinde bulunan Filaretos sınır kentidir.
Filaretos kenti Pers Yolu 5. kilometresinde Dere Mahallesi (Köyü) olarak yaşamaktadır.
Anadolu Selçuklu Devleti’nin kurulduğu 1074 civarında Anadolu’da zayıflayan Doğu Roma hâkimiyetinden dolayı, Anadolu’daki büyük toprak sahibi Doğu Roma Generalleri, devlet kurma, İmparator olma girişiminde bulunurlar. Bunlardan biri Vassal General Botaniates adlı büyük toprak sahibidir. Botaniates’in Ermeni kökenli Generali FİLARETOS bir diğeridir. Filaretos bu fırsattan yararlanarak, Türkmen Şefi KAPAR’ın da desteğini alıp Çukurova ve çevresinde bir Ermeni Devleti kurar. Bu devletin bizi ilgilendiren sınırı, Laranda’ya kadar uzanır ve bu günkü Dere Köyü’nde bir başka deyişle Antik Filaretos kentinde sona erer. General Filaretos kurup adını verdiği Filaretos şehrine gelenek üzere ve iktidar sembolü olarak bir kilise, bir de çeşme yaptırır. Bu iki yapı da bugün ayaktadır. Bugünkü Dere Mahallesi (Köyü) Cami, Filaretos’un yaptırdığı kilisedir. Çeşme ise yaklaşık bin yıllık yaşamında iki defa yer değiştirmiş olarak köy meydanında, yapıldığı ilk yapı malzemeleri ve mimarisi ile yaşamaktadır.
Her iki yapı da Pers Yolu üzerindedir.
Antik Sibila Kenti kuruluşu itibari ile Pers Yolu güvenliğini sağlayan bir Pers Müstahkem Mevki ve Pers Posta Teşkilatı için Çaparhane’ dir. Türkçe yağmur damlası anlamına gelen Sibila, Küçük Ermenistan Devleti döneminde de sarp bir tepenin üzerindeki yerini korur. Küçük Ermenistan’ın kuzeyini koruyan müstahdem mevkide Haçlı ordusu 3 gün konaklayarak, eteklerindeki sulak ve geniş çayırlarda hayvanlarını besler.
Sibila, Punura antik kenti ile birlikte Dünya tarihi coğrafyacıları tarafından literatüre kayıp kent olarak ekletilmiştir.
Antik Punura Kenti ise Sibila’nın 13. km. civarı kuzeyinde yer alan Yağlı Yaylası’dır.
İki antik kent de Pers Yolu üzerindedir.
Ketis Bölgesi araştırmacısı, Pers Yolu Kâşifi-Rehberi, Lisanslı Dağcı, bu satırların yazarı Bukay İnce tarafından kayıp kentler olarak bilinen Punura ve Sibila’nın keşfi Pers Yolu ile birlikte gerçekleştirildi. Duyuru- tanıtım çalışmaları devam etmektedir.
14. 1190 – 1260 arası Çukurova Ermeni Krallığı Pers Yolu’na hâkimdir.
15. 1230 –1380 arası, Karamanoğulları, Pers Yolu hâkimidir.
Nuri Sufi liderliğinde Karaman civarına gelen Karamanoğulları Ermenek yöresine yerleşirken, Nuri Sufi Oğlu Kerümiddin Pers Yolu üzerinde Kavaközü Mahallesi (Köyü) Örendenyaka’ya yerleşmiş. Laranda’ya satmak üzere kömür ticareti yapmış.
23.10.2025 – Devam edecek.