PERS YOLU’NDA İLK BİREYSEL YÜRÜYÜŞ / 22

Bu alan için yaptığım araştırmalarda yirmi beş çarpı yirmi beş santimetre ebatlarında bir taşın üzerine işlenmiş ve daire içine alınmış, haç işaretli bir taşın varlığını, Babam Yunus Nadi İnce’den öğrendim. Bu taş da diğer ören taşları gibi Örendenyaka’ya yapılmış duvarlara örgü malzemesi olmuş. Burada bulunan bir diğer bulgu, kanalın inşası sırasında iş makinaları ile kanal alt yapısının yapılmasından bayağı bir zaman sonra, aşınan toprak yüzeyde ortaya çıkan, bir küp içindeki altın paralardır. Ancak bu altın paralar, tarafımdan görülmemiş, nitelikleri ve kültürleri üzerine bir bilgi edinilememiştir. Örendenyaka ya gelince Pers Yolu yürüyüşü öncüsü, örenin girişinden sonraki ilk yüz metre içinde arkanın gelmesi için bir süre durur. Az önce konu ettiğimiz bilgiler sincaplar ile paylaşılır.
Pers Yolu, üzerinde her türlü sportif faaliyetin yapılabileceği bir kültür yoludur. Rotada karavan, bisiklet, koşu, günlük yürüyüş, kamplı yürüyüş, motor sürüşü yapılabilir. Bununla birlikte öncelikli olarak bir kültür yoludur. Zamanın içinde insanın yer değiştirmeye başladığı zamanlardan günümüze kadar, bilinen bütün uygarlıklar tarafından kullanılmış, hikâyesi olan, bugünün insanına, aktarabileceği çok şey olan. Üzerinde bir şekilde yol alanları eğitecek, öğretecek bir kültür yolu. Yaşama değer katacak, dostluk üretebilen bir kültür yolu. Doğal olarak yürüyüşçünün bu bilgiler ile bir kültürel etkileşime girmesi gerekir. Bundandır, geride kalan birçok yerdeki duraklamamız gibi, Örendenyaka’nın bu noktasında duraklamamızda.
Kurt Hocam, Örendenyaka’yı karanlığın bastırmaya başladığı akşam saatlerinde geçmiş. El fenerini yakmış. Kafa lambasını açmış. Önceki bir zamanda yol çevresinde kavak kesimi yapmışlar, işlerine yaramayan dal kısımları yol içinde bırakmışlar. Bunları aşması da cabası.
Örendenyaka’nın güneybatısında Sibila öncesi uğrayacağımız Kocaçam bulunur. Kocaçam, Örendenyaka’ya kuş uçuşu yaklaşık iki yüz metre civarıdır. Çevresine adını veren Kocaçam, Örendenyaka’dan açık açık görünür. Karamanoğulları döneminden kalma yaklaşık, sekiz yüz yaşında bir çam ağacıdır kendisi. Pers Yolu yürüyüşçüleri, doğaya saygıları, onu koruma, geliştirme, geçmişten aldıkları gibi geleceğe bırakma anlayışları gereği, yaşıyla paralel kültürel derinliği ile sembol durumda olan Kocaçam’a saygılarını sunarlar. Pers Yolu üzerinde yakın zamanlarda bir orman kıyımı olmamakla birlikte kıyılan ormanlarımızla bir çeşit dayanışma da içerir, bu saygı sunuşu. Yanısıra Kocaçam’a bu içerikle bez bağlanır. Kucaklanır, öpülür. Sohbet edilir.
Kocaçam’ın hemen altındaki çökek, Kömürcü vadisindeki tek korunaklı, bir çeşit koyaktır. Değirmen Boğazı ve Yukarı Kömürcü Boğazı Kocaçam altında kuş lastiği çatalı gibi birleşir. Çatalın sapı Köprübaşı’na uzanan, Gındıralıbük’ten geçen vadidir. Bu vadilerin tam ortası diyebileceğimiz yerlerinden geçen, Kömürcü ve Yukarı Kömürcü çayları, akşam saatlerinden sonra kuş lastiğini buz gibi yapar. Mevsimin akışına göre kırağı yakmaları, don vurmaları yaşanır. Bütün bu hava durumlarından korunmak için Kocaçam altındaki bir çeşit koyak, yerleşilebilecek en uygun yerdir. İkinci bir yerleşilebilecek yerde tam olarak, buranın kuzeyine düşen Örendenyaka’dır. Örendenyaka’nın örenyeri yapıcıları Ermeniler, burayı çok iyi okumuşlar ki konutlarını Örendenyaka’ya yapmışlar. Kendilerinden sonra gelen, buralar hâkimi Kara Kerümiddin de kendisini Kerümiddin Karaman yapan süreçte, Örendenyaka’yı kullanmış. Tam üzerindeki Deveçökeği’nde develerini barındırmış. Böylelikle buranın adı Deveçökeği olmuş. Kocaçam’ın altındaki çökekte de zamanının bir sanayi kenti de olan Laranda ya satacağı kömürü üretmiş. Kömür üretilen yer anlamında buralara, “Kömürcü” adı verilmiş. Kömürcü ismi ogün bugün, Aşağı Kömürcü (Kömürcü- Merkez) ve Yukarı Kömürcü olarak yaşamaktadır.
Kocaçam’ın altındaki koyak, Babam Yunus Nadi İnce tarafımdan bizim mülkiyetimizdedir. Babamın gençliğinde arpa, buğday, çavdar ekerlermiş, buralara. Taki 1960 yılları civarında Kömürcü’ye elma ağaçları dikilmeye başlayınca buralar kazılmış. Kömür üretimi ve depolama alanları, taş döşenmiş alanlar olarak ortaya çıkmış. Bu bilgileri bana anlatan babam, burada elma ağacı dikim çalışmaları yaparken, topladığı taşlar içinde yirmi beş çarpı yirmi beş ebatlarında üzerine haç işareti yapılmış ve haçın daire içinde olduğu bir taş bulmuş. Yaptırdığı tarasların önüne inşa ettiği duvarlara koymuş. Bu taşı çocukluğumda fark etmiştim. Olduğu yerde muhafaza ediyordum. Fotoğraflamasını da yapmıştım. Kömürcü’de yapılan bir doğalgaz boru hattı yapımı çalışması esnasında ne yazık ki kayboldu. Bir geride Örendenyaka’da olduğundan bahsettiğim haç işaretli taşın, aynısı olduğunu, babam söylemişti.
26 Mart 2025. Devam edecek.