Pers Yolu’nun üçüncü kamp alanıdır Kavaközü. Antik adı ile Sibila. Muhteşem bir köydür. Geniş tarım alanları, uçsuz bucaksız meraları vardır. Hemen hemen bütün topraklarını sulayabilecek su kaynaklarına sahiptir. Çok geniş orman alanları vardır. Yayla köyleri diye anılan, köyler grubu içinde yakın zamanlara kadar lider köydür.
Aralarında yakın-uzak akrabalık bağları bulunan bir kısım insanların, öncelikle küçükbaş hayvancılık üretimi için, mera arayışları sonunda 1881 yılında kurulmuş. Asli kurucular kabul edebileceğimiz Nizam Salih ve Hacı Mustafa nam kişiler kabul edilir. Bu iki kardeş, bugünkü Karaman, Lale Köyü halkındandır. Köyün kurulup büyümesinde bu iki kardeş, motor görev yapsa da köyün kurulmasına giden süreci tetikleyen, ilk adımı atan kişi, Hacı Hasan nam kişi, Silifke’nin Araplı Köyü halkından biridir. O tarihler, Silifkelilerin, gerek yaz sıcağından, gerekse çaresiz sıtma hastalığından kurtulmak, gereksede hayvancılık yapmak için, Larandaya kadar yaylaya çıktıkları zamanlardır.Hacı Hasan, Nizam Salih ve Hacı Mustafa’nın kız kardeşleri Gülsüm ile evlidir. Silifke’den arıları ile birlikte, bugün Karaman il sınırları içinde bulunan, Kozlubucak denen yere yaylamaya gelirmiş. Gülsüm’ün köyü Lale, Kozlubucak’ın kuzeydoğu yönünde hemen arkasındadır. Gülsüm, Kavaközü Köyü’nde halen yaşamaktadır. Benim bildiğim üç Gülsüm var. Lakin Gülsüm, “Güssün” olarak seslendirilir. “Güssün” yenge deriz örneğin. Hepsi de yaman kadınlardır. İçlerinden biri ki o az geride konu ettiğimiz Salh’in annesidir ve çok daha yaman bir kadındır. Bundandır ki Kavaközülü onun adını “ deli’”ye çıkarmıştır. Yani, deli-dolu, delikanlı, yaman kadın anlamında. Güssün yengenin babası Ali dede ye “ efe” derlerdi. Soydan da bir efeliği var, Güssün yengenin.
Hacı Hasan, arıları için almış olmalı Kova Özü’nü. “Kova Özü” Kavaközü’nün, Kavaközü olmadan önceki adıdır. Bir yer ismi olmaktan çok, sulak, sazlık bir alan olan önceki dönem Kavaközü’nü adlandırabilmek için seslendirilen bir isim.
Sulak bir alandır, Kavaközü Kamp Alanı. Kuzeyden gelen üç boğazın, Karaman Geçiti civarında Kapızağzı yönünde tek boğaz olan arazilerinin, tamamının ortasından, güçlü su kaynakları geçer. Her biri, ayrı ayrı değirmen döndüren sukar. İnsan yerleşiminin sınırlı olduğu, ekip dikmenin kıt zamanlarında, ihtiyaç olmadığı için, harklarla kontrol altına alınmayan güçlü sular, bütün arazileri, gelişi güzel basıyor olmalıydı ki bataklık, sazlık bir dokuymuş özler.
III. Haçlı Ordusu yazmanı Ansbert, Sibila’nın etekleri olan bugünkü Öz’ü bataklık, göl diye anlatır. Yüz elli bin kişilik bir ordunun, iki gün boyunca Öz de kamp kurup dinlendiğini, hayvanların beslendiğini yazar.
Kavaközü toprakları, su boyları, halen sazlıktır. “Kamış” der, Kavaközülü sazlıklara. Ancak buranın kamışları çok büyümez. Yeterli sıcaklığı bulamamasından olsa gerek. Yayladır buralar, bin beş yüz metre rakımlar.Bundandır ki kamışlar, özelikle büyükbaş hayvanlar tarafından, uç filizleri ve yapraklarıyla iyi bir yiyecektir. Öncelikle su yarmalarının kenarlarına hakim olan kamışlar, kovalar ötek topraklarda hızla çoğalır,yayılır. Bir vakit sonra çevre alanları kaplar. Böylelikle bir Kovalık alan oluşur. Sahibi, bakanı, çekeni yoktur buraların, ondan.
Kova Özü, Araplılı Hacı Hasan tarafından satın alınmak istendiğinde Osmanlının son İçel mepuslarından Ayan işbirlikçisi, İbradılı Pepe Mepus Ali Efendi mülkiyetindedir. Pers Yolu’nun Yağlı Kamp Alanı’ndan başlayan, Çığlık Tepesi ne kadar uzanan, topraklar olarak. Yağlı Kamp Alanı Pers Yolu Abe Yaylası arasını alır, Hacı Hasan. Daha başka yerleri de tapulamış Pepe Mepus Ali Efendi. Oralara burada değinmeyeceğim ama Karabey – Karadeğirmen konularına değindiğimde biraz biraz dokunmuştum o arazilerede. Bu kadar geniş araziyi, arıcılık için, çok fazla diye düşünmüş olmalı Hacı Hasan. Ya da Lale’de hayvancılık yapan kayınlarına yeni bir mera sağlamak için olmalı, Kova Özü’ nün bir kısım arazilerini onlara satar. Böylelikle Kova Özü, üç hisseye bölünür. Hacı Hasan, Hacı Mustafa, Nizam Salih payı olarak, Kova Özü’nde ileride Kavaközü olarak devam edecek, yerleşik yaşam başlar. Konut anlamında ilk yerleştikleri yer, bugün, “İninönü” dediğimiz yerdir. Sonradan, bugünkü Aşağı Mahallenin, aşağılarına inerler.
İninönü, Sibila’nın giriş kapısının, batı yanıdır.
20 Nisan 2025. Devam edecek.
