Mut ile Karaman’ın bir başka deyişle Konya ve Mersin il sınırları belirlenirken, Mut’tan ve Karaman’dan çıkan gruplardan Mut’tan çıkan grup Karaman Geçiti’nden geçmiş. Bunu onların Karaman Geçiti ‘nin kuzeyinde bulunan Yağlı Yaylası’nın bu satırları yazanın da doğum yeri olan Çataleşme’nin Kavurma Çukuru’nda karşılaşmalarından da anlıyoruz.
Karaman Geçiti ile ilgili burada vermemiz gereken bir bilgi daha var.
Hanyıkığı ya da zamanın yıkılmamış hanı üzerinden tarihin kaydettiği en büyük geçiş, Friedrich Barbarossa yönetimindeki yüz elli bin kişiden oluşan, 1190 yılında 4 ve 5 Haziran günleri gerçekleşen Üçüncü Haçlı Ordusu geçişidir. O tarihler buralar Çukurovalı Ermenilerin elindedir. Hemen kuzeyimizdeki bugünkü Tülütepe Sibilia’dır ve Sibilia bu tarihte Prenslik olan, bu geçişin bitiminde krallık tacı ile taçlandırılan Leon’un Çukurova Ermeni Krallığı’nın kuzeyini koruyan müstahkem mevkidir. Yanı sıra Pers İmparatorluğunun 2500 yıl öce inşa edip kullandıkları Çaparhane’dir. Bir yer olarak hikayesitarih sahnesine Çaparhane olarak çıkması ile başlar. O günkü ismi olan Sibilia ismi ile günümüze ulaşır. Görünen o ki üzerine olan çalışmalar ile aynı isimle ileriye taşınacak. Antik dönemlerden başlayan bugün de insanların hayali olan sonsuza kadar yaşama hayali gerçek olacak. Sibilia eteklerindeki geniş sulak ve yeşil alanlarda 4 ve 5 Haziran günleri kamp yapar haçlılar. Bugün buralara Öz denir. Yine sulak ve yeşil alanlardır. Bu seferin günlüğünü tutan Ansbert, göl der, bugün bizim Öz dediğimiz yerlere. Öz, o tarihlerde kova otu ile kaplıdır. Koyunyunağı ve de özelikle Başpınar tarafından gelen, yaz kış akan güçlü kaynak suları buralarda delta yaparak akmakta olmalıydı. Benzer başıboş akarsular gibi. Yer yer gölcükler oluşturan kaynakların kenarlarında kalan boşluklara yerleşmişti Haçlılar. Sibilia eteklerinden batı yönde Başpınar tarafına, doğu yönde Kömürcü tarafına, güney, güneydoğu yönde Kapızağzı’na uzanan çok geniş sulak alanlarda hayvanlarını da besleyip dinlendirmişlerdi. Laranda ve Claudiopolis arasında Sibilia eteklerindeki Öz, Barbaros’un bu seferde takip ettiği rotayı tespit etmek için çok önemlidir. Yaklaşık 800 yıl önce Ansbert’in yazıya döktüğü III. Haçlı Ordusu rotasının Laranda ve Claudıopolis arasında kalan kısmı üzerinde birkaç ciddi çalışmanın dışında çalışma yapılmamış olup bu çalışmalarla da belirsizlik giderilememiş durumdadır. Ansbert’ ten sonra 1880 – 1890 yılları arasında konu ile ilgilenilmiş, bundan yüz yıl sonra birkaç çalışma ile tekrar üzerinde durulmuş o kadar. Pers Yolu üzerinde yaptığımız kültürel çalışmaların yanı sıra rotanın bu bölümünün tespiti için tarafımızdan yoğun çalışmalar yapılmış, konu üzerine bir akademik makale yazılmış, süreç devam etmektedir.
Bugünkü Kavaközü’nün adı bir öncesinde Kova Özü’ymüş. Bugünkü Kavaközülülerin buraya yerleştikleri 1880 yılları civarında az sayıda Ermeni yaşarmış burada. Ulaşabildiğimiz bilgilere göre bunlardan biri 1945 1950 yılı civarına kadar Kavaközü’nde yaşamış. Köy merkezinde ve konut olarak kullandığı yapısına dair bilgiler elimizdedir. Köyün yeni yerleşiği Türkler kendisine, Goca Gavur dermiş. İşte bu Ermenilerin bulunduğu dönemde ve olası ki öncesinde Kavaközü’ne Kova Özü dendiği bilgileri karışık yaşadıkları dönemde Ermenilerden aktarılmış olsa gerek, yeni sakinlere. Taki benim kuşağıma kadar sözlü olarak uzanan bu bilgi de Haçlı rotasının belirlenmesinde çok önemli bir kaynak bilgidir. Ansbert tarafından bırakılan belgelere göre, yazmanın, bugünkü Göksu Nehrine, o günkü Seleucia Nehrine eleştirel olmayan bir gözle bakarsan göl dediği görülüyor. Peki,bir yazman hem de Kızılsakal la birlikte ordu içinde yanyana olabilen bir yazman Seleucia Nehri’ne göl der mi? Gördük ki kanaatimizce rota bu sorunun yanıtlanmasında ortaya çıkacaktır. Bundandır ki Ansbert’in zamanın Kova Özü’ ne göl demesinin ve de daha ileride bulunan ve bizce yedi Haziran’da çevresinde kamp kurulan bugünkü Pirinçsuyu Nehrine o zamanki Pirindu Nehrine de göl demesinin arkasındaki maddesel gerçekliği tespit etmek gerekiyor. Denebilir ki bu maddesel gerçeklerin açıklanması III. Haçlı rotasının belirlenmesinde kendi başına yeterlidir.
Kavaközü için ve de köy içinde yapılan ilk yolun adı Sokak’tır. Mut yönünde Pers Yolu rotasında yol almak için yapılan yola Kavaközülüler “ Sokak” demiş. Benim çocukluğumun geçtiği 1970 yılı civarında da buraya Sokak denirdi. Takip eden yakın bir zamanda sokağın işlevini görmesi için Kavaközülü Dedem Ahmet İnce tarafından Şırlavık eteğinden geçen yeni bir yol açılmışsa da Sokak bugün içinde açıktır. Şırlavık eteğine dolanmak istemeyen yayan yol alan Kavaközülüler burayı kullanır. Yaya ulaşımına açık olan Sokak araç trafiğine kapalıdır. Traktör, motor, bisiklet gibi araçlar hariç. Sokağın köy içi yanında (buraya Sokağın başı denir) başında bulunan evinin önüne köyün kurucularından Abdi Hasan birkaç kavak ağacı dikmiş. Zaman içinde büyüyen kavak ağaçlarına atfen Kova Özü adı Kavaközü yapılmış. 1900 yılları başlarına yerleştirebileceğimiz bir tarihte.
24 Aralık 2025. Devam edecek.
PERS YOLU’NDA İLK BİREYSEL YÜRÜYÜŞ – 29

0
Paylaş
















