PERS YOLU’NDA İLK BİREYSEL YÜRÜYÜŞ – 35

Pers Yolu, yüksek dağlar aşar. Bütün bir Pers Yolu’nun yüksek dağlardan geçtiği gibi Kavaközü köyü de yüksek dağların üzerinde kuruludur. Karanlık Koyak da yüksek dağların arasında bir koyaktır. Bütün yüksekler Karaman tarafı yeni dikim olmak üzere ormanla kaplıdır. Dağların arasındaki vadilerde özlerde tarım yapılır. Hemen her vadinin başlama yerinde su kaynakları vardır. Hem güçlü hem de birkaç adet olmak üzere. Vadilerin bitimiyle oluşan ve öz denilen geniş düzlüklerin hemen hemen her birinin ortasından geçen su kaynakları buralardaki tarım alanlarını sular. Sulama, ölçüsüz ve arazinin istememesine rağmen sıkı yapılmasından dolayı, tarım alanları ötekleşir.
Ötekleşme, suyun, neredeyse toprak yüzeyine kadar toprak içinde yükselmesi demektir. Bu durumdan dolayı vadilerde ve özellikle öz denilen yerlerde zemini yarım metre kadar kazsan su çıkar. Tarımda verimi düşüren bu olumsuz durumu gidermek için yirme denilen, derinliği bir buçuk metre civarında, genişliği yarım metre civarında olan derin su kanallarını, bel ve kürek denilen iş edevatları kullanarak, kol gücüyle açar yöre insanı. Bu işe, yirme, yirme denir. Bir şekilde açılmış yirmeler arazilerin fazla suyunu çekerler. Böylelikle toprak tarıma daha uygun hale gelir. İhtiyaç halinde arazilerde birkaç adet yapılan yirmelerin içi daha sonra, kafa, tabir edilen civarda irilikte taşlarla doldurulup, içinden çıkan toprak üzerine serilir ve üzerinde tarım yapmaya devam edilir. Bu doldurma işi yirmenin, ötekliği gidermesine engel değildir. Yirmeye dökülen kafa taşların arasından, yirme tabanının arazi yüzeyiyle olan kod farkı nedeniyle akar gider fazla sular. Anlatı şekilde bu satırların yazarı benim de yeni yetme delikanlılık günlerimde yirme yirmişliğim vardır.
Bugün, Tahtacı Pınarı yok. Büzden köprü yapılan yerden itibaren, köprünün altına düşen yandan, Pers yolu boyunca doğu yönde uzanan arazileri Kocayar sularıyla sulamak için, Kocayar, böğenmiş. Ondan. Böğenen Kocayar, Tahtacı Pınarını yutmuş.Bu böğeti doldurmak için Karaçeşme yanında, kanaldan su bırakılır Başpınar deresine.
Böğeme; basit yapı malzemeleri kullanarak suyun önünü kapatmak demektir. Bir çeşit baraj yapma anlamı da içeren böğemede amaç suyu tutma, yükseltme, daha yüksek kodlara taşımaktır. Böğenen Kocayar suları da yükselir. Su yatağı ile sulanacak araziler arasında kod farkı var, ondan. Böğentinin olduğu yerde yapılmış basit bir böğetle 2000 yıllarına kadar bugün sulanan araziler sulanıyordu. Böğet yüksek olmadığı için çevrede ötek de oluşmuyordu. Ne zamanki bilinçsiz şekilde buradaki yollar, yola dökülen malzemelerden sonra yükseldi, basit böğetten su çıkmaz oldu. Aynı bilinçsizlik, uzun zamanlı düşünmemekle böğeti de yükseltti. Yükselen böğet, yakın çevresini yutmakla kalmaz. Çevresindeki arazileri de ötekleştirir. Sulak Anadolu kırsalının genelinde olduğu gibi Anadolu’nun Kavaközü’nde de durum böyle. Henüz buralara kalıcılık ve bilim uğramamış durumda. Boza yapa, boza yapa devam eder işler.Bizim konumuzda ise asıl ilginç olan, şimdi olmayan pınardan itibaren, kısa bir aralıktan sonra böğete göre yol kodu düşer. Köyün bu kısımlarında kalıcı bir kanal çalışması da olmadığı için, daha ilkel dönemlerin arklarında yönlendirilen sular, yol boyunca sürekli olarak etrafına taşar. Çok kullanılan bir yol olmadığı için de bu taşmaları pek önemsemez köylünün, buralarda tarım yapanları. Esas olansa, bu durumlar, çoğunlukla her yerde o yerin liderine göre şekillenir ve burada Kavaközü’nde de böyledir.
Pers Yolu’nun bu kısmı aynı zamanda yaklaşık üç kilometre ileride eteklerinden geçeceğimiz Abe Yaylası’nın da yoludur. Yolun bu kısmı, Pers Yolu’nun birçok yeri gibi kadim zamanlardan kalmış haliyle kullanılırdı. 1977 yılına kadar. O civar tarihlerin muhtarı Babam Yunus Nadi İnce tarafından, ilk defa olarak iş makinaları ile düzenletilmişti. Aynı zaman da yolun bir parçası olan Kocayar geçişi de pınara zarar ziyan gelmeyecek şekilde düzenlenmiş, uzun süre böyle kullanılmıştı. Bu düzenlemede Kocayar sularını yükseltmeye yer yoktu. Bir şekilde köprü yapmaya da gerek yoktu. Bütün bu güzel uygulamalar da o dönem Kavaközü yetişkinlerinin rolü büyüktür. Taki 1980’li yılların birinci yarısı civarına kadar.
5 Şubat 2026. Devam edecek.