PERS YOLUNDA İLK BİREYSEL YÜRÜYÜŞ – 39

16 yaşlarım civarında küçüğüm kız kardeşimle kelime oyunları oynardık yazları kaldığımız Kavaközü’nde. Bunlardan birisi “ Haydarın yakasından” demekti. “Haydi oradan” yerine. Köyün büyüklerine bu ismin kökenini de sormuştum, kelime oyunları oynadığımız zamanlardan daha önce ama bilgi yoktu. Bilgi olmayınca çıkarım olur ki iki çıkarım var bende Haydarınyakası isminin oluşumuna dair.
Osmanlının 1700 yıllarından itibaren ayan denilen aracı kişiler çıkmaya başlar ortaya. Adına kapitülasyon denilen kapital tarafından kuşatılmışlık anlamına gelen süreçte var olan insanlar. İnsanın kazanma duygularına yol veremeyen, kendini yenileyemeyen Osmanlı nın yol açtığı bir sonuç olarak. Osmanlı ekonomik olarak bitmiştir o yıllarda. Bana kalırsa 1500 den itibaren bitmiştir. Önceki iki yüz yıldaki kazanımları da Avrupa’nın adına yüz yıl savaşları denilen, eski kıtanın yüz yılını alan din savaşları ve yüz yıl savaşlarının yarasının sarıldığı takip yüz yıl. Bu iki yüz yıldaki yengiler antik savaşçıların şan şeref için savaştıkları zamanlarda dediği gibi çok da onurlu olmayan yengiler. Ayağa kalkıp dövüşmeye mecali olmayanlara karşı alınmış. Dara düşen Osmanlı 1700 yılı başlarından itibaren dışarıdan bulduğu borç paralarının yanına içeride oluşturacağı paraları da koymak ister. Mülküm dediği arazileri, oralardan gelecek vergileri kiralar, satar. İşte o toprakları kiralayıp ekip dikenlere, Osmanlı’ya peşin vergiyi ödeyip, Anadolu halkından toplayanlara, Osmanlı’ya borç verebilecek düzeyde olan yerli para sahiplerine Ayan deniyor. Bunlardan Pers Yolu etkileşim alanına çökmüşlerdenbiri, son Osmanlı mepuslarından Pepe Mepus Ali Bey. İbradılı aslen. Osmanlı bürokrasisine yaslanarak Mut’a yerleşmiş ve mebusluğa kadar tırmanmış. Pers Yolu’nun önemli bir kısmının sahibi. Pers Rotasındaki Tahtalı Yaylası, Değirmen Boğazı, Karadeğirmen, Kavaközü Özü, Abe Yaylası gibi yerler onun şimdiki kullanıcılarına sattığı yerler.Cumhuriyetin, tapulama yasasını çıkardığı zamanlarda da o zamana kadar satılmayan yerlerisoyuna tapulanmış.Bu İbradılılar Mut’un yerleşik halkından değil. Babam Yunus Nadi İnce anlatırdıonun, çocukluk ilk gençlik yıllarına kadar oldukça etkinlermiş Mut’ta. Onlardan Mut’a ilk gelen biri yedi sülalesini Mut’a taşımış. Tabi bürokrasisine.O dönem için bürokraside olmak, Homeros oğlu İnce Memed’in deyimiyle “Kirtiş Ali Onbaşı Paşa”. Konu ettiğimiz mülkiyetlerin kökeninde bu var. Pers Yolunda şimdi bulunduğumuz Haydarınyakası’nın ona ait olup olmadığına dair bir söylenceye rastlamadım. Bundan sonra da rastlamam. Bunları bilen insanlar, dönüşü olmayan ülkeye gitmiş durumdalar, ondan. Nasıl nasıl üzgünüm, anlatamam. Nasıl güzel insanlardı her biri bir Homeros olan. Yaşadıkları günlere ve çok daha öncelere dair duyup ettiklerini kayda geçirmemi sağlayan. Haydarınyakası değil ama yakayı tırmandıktan sonra varacağımız ova Abe Yaylası’nın ona ait olduğu kesin bilgi.Ali Beyin Yaylası. Çevrede yaşayan yerleşikler vermiş Abe nin adını. Mut’ta yaşayan İbradılı Ayan Pepe Mepus Ali Bey buraya yaylaya çıkarmış. Bu ismi uzun uzun söylemek kolay değil, okumayazma oranının belki de yüz de bir bile olmadığı bu dağ başı halkı için. Ali Bey yerine Ab deyivermişler. Okunuşunda e sesi de verdiği için Abe şeklinde anlaşılan ve artık yazılı metinlere Abe şeklinde yazılı yaylaya Mut’un Kemenli köyü halkı yerleşmiş sonrasında. Ali Bey burayı satılık edince 1930 yılları civarında olmalı Kavaközü köyü ile Kemenli köyü talip olmuş. Satın alma zamanı ovanın alt eteklerindeki geniş alanda çavdar ekiliymiş ki Pers Yolu yürüyüşlerimiz de bu çayırlık alanın a eteğinin ucundan geçeriz. Çavdarın kimin olacağıkonusunda başında Musa Hoca’nın bulunduğu Kavaközü heyeti “bizim olacak” demiş. Kemenli köyü heyeti “senin olsun” demiş Ali Bey’e. Yayla Kemenli köyünde kalmış.Abe Yaylası’nda yaşayan Kemenlilerin tamamı ilk çocukluğumdan bu yana bildiğim baba dostlarıdır. Her biri ile derin bir bağ vardır aramızda. Bu dostluklar babamdan da öteyeDedem Kavaközülü Molla Ahmet İnce’ye uzanır. Kavaközü ve civar köyler ve yaylaların küçükbaş hayvanlarının sütlerini alarak Kavaközü’ndeki mandırada kaşar üretimi yapan dedem sonra babam Abeli Kemenlililerin de sütünü alırmış. Ben de çocukluğumda bu yaylaya arada, ilk gencik günlerimde mandıra da çalıştığım zamanlarda sık sık özellikle süt işi için gittiğim için Abe Yörüklerinin tamamını tanırım. Onların çocuklarının bir kısmı okul arkadaşlarımdır. Burada yaşayan Kemenlililer benimde dâhil olduğum Kavaközülüler için Yörük’dür.
3 Mart 2026. Devam edecek.